Круг
Шрифт:
— А давай мы цябе ў маладнякоўскае бюро прапануем. Зараз еду арганізоўваць Магілёўскую філію. Хочаш са мной? Камандзіровачныя будуць.
І Крапіва, нават ня думаючы, згадзіўся.
І вось – сустрэча, гасьцініца, сход новай філіі. Прамаўляючы на ім, Дубоўка заўважыў, што з яго ня зводзіць вачэй адна чарнявокая дзяўчына, – модная стрыжка «карэ», малады і далікатны тварык: задуменны лоб, нос старажытнай вакханкі, узьнятыя вусны…
Ён нават на хвілю спыніўся, пачаў блытана гаварыць пра іншае, – а ў вачах тыя вусны, нібыта спыненыя на паўслове, нібыта вішняй насьпеленыя…
Пасьля сходу яна падышла да яго:
–
А яму ўпершыню як мову адняло. Канешне, мог бы нагаварыць ёй хоць цэлыя вушы філасофскай усялякшчыны, аднак, – у свой чарод таксама ўважліва разглядаючы незнаёмку, – зразумеў: ад таго, што ён скажа, можа залежаць многае, многае ў ягоных адносінах з гэтай прыгажуняй, а ейнае запытаньне – як код, як пароль, нават – выпрабоўка.
– Гледзячы на вас, упэўнены: напачатку зьявілася прыгажосьць, правільней – правільней прыгажуня. А затым толькі Адам даведаўся ейнае імя…
Яна задумалася, адвяла вочы, нібы стрымліваючы ўсьмешку, а калі зноў узьняла на яго вейкі – зрэнкі пачалі зіхцець малахітам.
– Думаю, вашае імя – Ева, – працягваў Дубоўка.
І яна ўжо годна ўсьміхнулася, удакладніла:
– Можа, і Ева, але ўсе тут завуць Настай, Анастасіяй.
І ім уадначас здалося, што ведаюць адно аднаго – ад самага нараджэньня. А Дубоўка нават спалохаўся: ці ня выдумаў ён гэтае дзяўчо? Гэты твар славянскай Клеапатры, гэтае стрункае цела пад фіялетавай у белыя пасы сукенкай, гэты разрэз у форме сэрца-чырвы на зманліва прыадкрытых яблычках грудзей, гэты п’янкі кармазын прыраскрытых вуснаў… І вось – тая выдумка з ягонага красавіцкага верша ажывае перад ім:
Ведаеш добра: ты вельмі прыгожая, вусны твае кармазынам асмужаны. Вочы нянацкім жыцьцё устрывожылі і агарнулі сукрытасьцю кужалю!..– А можна, я буду называць вас Наляй? – спытаў Дубоўка і толькі тады заўважыў, што ў сонечнай аўдыторыі педтэхнікуму – яны адны, усе ўжо выйшлі на вуліцу.
– Наляй?!. Як скарочанае ад Насты?
– Не, як… – ледзь не сказаў: «скарочанае ад Наталі», яго любімага дзявочага імя, і пасьпяшыў выкруціцца: –…як налітае прыгажосьцю.
– Вы мне робіце камплімент?
– Канстатую факт.
– Пачытаеце мне свае вершы?
– Ахвотна. Толькі дзе?
– А дзясятай вечара, у чыгуначным парку, на лаве пад старой вярбой…
О сьветлы час, калі табе прызначаюць спатканьне такія прыгажуні!..
Яны цалаваліся, аж пакуль высокая поўня не прабілася праз шаты надломленай івы, цалаваліся і захоўвалі звароты на «вы».
А зноў сустрэцца змаглі толькі на першым зьезьдзе «Маладняка». Наля Маркава была дэлегавана ў сталіцу як сакратар ад абласной філіі.
Ён падараваў ёй свой зборнік «Трысьцё», які толькі прывезьлі з друкарні і які яшчэ неяк афіцыйна пахнуў машыннымі фарбамі. Седзячы ў зале і неахвотна слухаючы прамовы-заклікі, Наля марудна, але не чытаючы, перагартала ўсе старонкі, затым прыціснула кнігу далонькамі, паднесла да вуснаў.
– А ты пра мяне ўспамінаў? – спытала шэптам.
– Так.
А потым, пасьля ягонага даклада, калі яны пайшлі прагуляцца па старым Менску,
– Чаму ты не пісаў мне лістоў?
– Як не пісаў?! Я пасылаў табе свае думкі на кляновых лістах – па рэчках, жаданьні й жарсьці на ліповых – з ветрам…
– Я не атрымлівала. Пачытай што-небудзь з пасланага так.
Дубоўка ўзяў яе за руку, прыхінуў бліжэй, абняў – і загаварыў знарок пафасна, нібыта жартуючы-гарэзячы:
Цягнік сьпяшаўся, сакатаў маркотна, цягнік сумленна мераў кіламетры. На ўзгорку, бачылі усе праз вокны, каліна дагарала белым цьветам… …І скардзіцца няма каму, ды дзе там: цягнік імкнуўся ў небасхіл, у далі, каліна водарыла белым цьветам, каліну звалі тую: Наля… Наля…– Уладзь, мне зноў здалося, што твае валасы пахнуць дымам, чыгункай… Як тады, калі я цябе праводзіла…
Ён сядзеў з Адамам Бабарэкам у рэстарацыі непадалёк ад Пляцу Волі і, як і сябар, марудна адпіваў някепскі армянскі каньяк і праз тоўстае шкло вакна глядзеў на вуліцу.
Яны разам атрымлівалі ганарар за сёмы нумар «Маладняка» і разам вырашылі адзначыць свае публікацыі. Дубоўку спадабаўся артыкул Бабарэкі «Вясну радзіла восень (Да пытаньня аб кірунках у сучаснай беларускай літаратуры)».
– А вось я пасьля прачытаньня тваёй рэцэнзіі на Александровіча раздвойваюся. – Бабарэка адставіў келішак і прыхінуўся да сьпінкі стула. Крыху сутулаваты, шырокія плечы, чорная копка кучаравых валасоў, блізарукія вочы з каштанавымі зрэнкамі… – Перахвальваеш Андрэя! А гэтыя твае думкі пра літаратурнае ўзвышша вельмі хораша леглі. Калі ня супраць, я хачу іх пашырыць, разьвіць. Усё ж сапраўднае, створанае па законах эстэтыкі, а не барабаннай агітацыі, мастацтва – узьнёслае, узвышанае. Сьведчаньнем гэтага мне бачацца найперш Коласаў «Сымон-музыка», тваё «Трысьцё». А таксама вершы Пушчы. Толькі не Александровічава брукаценьне…
Дубоўка маўчаў і пра штось думаў.
– Ці новае напісалася табе тут? – спытаў Бабарэка.
– Ёсьць трохі.
– Пачытай.
Дубоўка дапіў каньяк і пачаў марудна, задуменна:
…І гінулі яны за косы Клеапатры, за вочы тыя, што ня сьняцца нават. Да ног яе нясьлі, нясьлі упарта жыцьцё, свой лёс і славу… …І гінулі яны у хваляваньні лавы, якую слаў, радзіў Везуві. Апошні раз на мармуровых лавах лавілі вуснаў лоскат, цень надзеі. Затым з Пампеяй казкаю заснулі… …І гінулі яны штодзённа і штогодна, за ласкі шчырыя, хвілінныя, за ласкі… Дарма, што з блудніцай нягоднай, дарма, што мнагакраць, ня першы. І так ад Рыму да Аляскі…