???йээннэр, номохтор

С?лбэ Багдарыын

«Бэйи эрэ, бэйэм Слэр былыт трдттэн айдарбыт киибин. Онтон крдн ыламмын, с хас оото суох ыалга оо аалан биэрбитим. Онон трт сирбэр тахсаммын, оо крдхтээхпин», – диир ойуун.

«Ээ, чэ, сп. Оннук буоллаына, крдн кртй. Эрэйдэммиччэ эрэйдэни», – диир оонньор.

Онон, дьэ, трт сирдэрин трдгэр тахсан кыыраллар уонна оо крдллэр. «Бу Айыыыкка киирэммит баттардыбыт, онон б тылбын биэрдим, бэйэм айдарбыт сирбиттэн оо аалыам диэммин. Миигин саха ураахайга саакка киллэримэ, сиикэй ааттаама. Онон оото аалы», – диир ойуун.

«Ылгын ообутун сиикэй ааттатыахпыт

дуо, биэриэхпит икки оону, – дэтэр. – Улахан уолу Чокуук диэн ааттаа, оччугуй уол Слэр Былыт Трдттэн Айдарбыт Слэ Багдарыын диэн буоллун. Бу оону маанылаатыннар, отунан охсубатыннар, талаынан таарыйбатыннар. Ол курдук куааннык тутар буоллахтарына, бэйэбит ообутун бэйэбит харайыахпыт, тттр сылгылыахпыт. Итинник б тылынан биэрэбит», – дэтэр.

Онтон туран, оо кутун иэрэбит диэн ааттааннар, эмээхсин тбтн оройугар алгыыллар. Бу алааттарын кытта, эмээхсин тбтн оройугар ат кымньыытын тиэлиитин ¹ саа уот субурус гынар. Дьахтар уан хаалар. Онтон эр кииэхэ имэ иэрэбит диэн эмиэ алаабыттар. Онтон бары дааны рэллэр-ктллр. Икки оону крдн ылбыт дьон буолан. Аайдаан ² киирэн бараллар. Уонна: «Соболоутун тугу ылаыт?» – диэн ыйыталлар.

Онуоха: «Бииги билигин оччо кэйбэппит ³. Тугу саныыргытын хойут саныаххыт. Аны с сылынан эргийэн кэлиэхпит – биир ооут биирдээх, биир ооут иккилээх эрдэинэ. Онно тугу биэрэргитин бэйэит билиэххит. Оттон билигин ханныгы эмэни кыраны биэрдэххитинэ сп», – диэбит.

с сыл буолан баран эргийэн кээлтэр. Эппит икки уоллара баар буолбут. Оонньордоох эмээхсин аттарын ырдыытынан тии, саыл, ээ тириилэрин биэрэн ыыппыттар.

Хойукка дылы оо-дьахтар с хоооно гыналлара, Слэ ыыах уурдаына: «Бгн эмиэ самыыр буолара буолуо», – диэн. Слэни былыттан айдарбыт кии диэн номоо кэлэ турар эбит.

Кэпсээнньит тылы быаарыыта:

 ¹ Кымньыы тиэлиитэ – ат кырыаччытын тбтгэр аты кымньыылыыр быа баайаллар. Сороун рн, сороун хатан. Дьэ, ону тиэлии диэн ааттыыр саха.

 ² Аайдаан – хайанан, маала рдктк туттунан. Быытта, аныгылыынан боруоста эттэххэ, кииргэнэ саныыллар, тылбыт тилиннэ диэн.

 ³ Кэйбэппит – олус ымсыырбаппыт.

ОНОКУ

Икки уоллаах эбит. Быырта, Дьэгин Б. Дьэгинтэн билигин бэрт аыйах кии баар.

Оноку бэрт кстээх кии, тарсыына. Стллр, ытырдара кстн ииллэр. глрэ с кстх сиртэн ииллэр. Санатория хоту ттгэр Кх Хайа баар. Тордохтоох Хайа диэн. Дьокуускайга тлээх киллэрэн баран (лбгэтин тлн баран), Дьаарын бэйэтэ киллэрэн биэрбэт, туой тарсыынатын ыытар эбит. Тннн иэн, Тордохтоох Хайаттан глр: «Тыыта таааран кулу», – диэн.

Омолдооттор туораппаттар эбит. Сэптэрэ суох буолуо буоллаа, баар, стх да буолуохтара. Ол гн Слэттэн, Хотоос диэн сиртэн, истэннэр, баран тыы таааран биэрэллэр эбит.

Бордонортон, тлээи кыайан толорботохторун туугар, тарсыыналарын, Онокуну, сото охсоллор. Буруйдааннар,

сото кэбииннэрэн олордон бараннар, сототун кырыытыгар сото охсор сллгэинэн казактар биэртэлииллэр эбит. Ол охсулла олорон: «Улаханнык охсу! Этэ ыалдьар гына. Итиннэ кыанан, дайыымкатын толоруо дуо!» – диэн улаханнык саарбыт. Онтон куттанан, куйахалара крэн, казактар оргууй охсоллор .

йэтигэр биир ат, биир биэ эрэ кинини уйбуттар. Уоннааылар бары систэрэ булгуруйан иэр эбит. Аты мииннэинэ, атаа тоуу хаарга тарылла иэр буолара .

Оноку Дьаарыны кытта сэриилэспит эбит. Ол манныктан буолбут. Арай биирдэ Оноку Дьаарыа, кинээигэр, ыалдьыттыы барбыт. Ол олордоуна, Дьаарын киниэхэ биитин, Норгуону, сэр: «Биигин буой. Маннааы уолаттар ууларын сэбин алдьатар, бэйэлэрин сынньыталыыр, тууларын уоран крр », – диэн.

Онуоха Оноку: «Буруйдаах буоллаына, кинээс, эн бэйэ дьллээ. Мин бии киини дьллээбэппин», – диэбит.

Дьаарын туран: «Мин эйиэхэ салайабын, кинээим быыытынан. Эн тарсыынаын», – диэбит.

Ол курдук оспуордааллар, этиэллэр уонна, дьэ, с хонон баран, сир ортотугар, Сэтиэнэх диэн сиргэ, сэриилэиэх буолан болдьоспуттар.

Кэлэн убайыгар уорданар: «Иирэээ-иэдэээ тэпти! Сэриилэиэх буоллубут», – диэн.

Норгуо туран: «Сэриилэстэр да сэриилэиллиэ. гстэн гс охтуо, аыйахтан аыйах охтуо», – диэн хабаана суох тылласпыт.

Сарсыныгар, сарсыарда туран, Онохута: «Бээээ киээ хабаана суох тылласпыты. Тахсан аар эрэ», – диир.

Ыппытыгар, Норгуо саннын тоуйан биэрэр. Ону Оноку саннын кырыытын мас оунан илдьи ытан кэбиэр. «Ити эрээригин хтрг бараары гыммыты дуо!» – диэбит уонна мн биэрбит.

Сол киээ кыра уол, Дыыгыныыр, дьиэтигэр оноос кыстан барар. Онуоха убайа: «Нойоон, бу тугу оостоун?» – диир. Уола: «Оноос кыстабын. хтр эйиигин хайдах ытыалаан лрллрн баран крн туруом», – диэбит. Онтон Оноку: «Бу адьарай эмиэ убайын курдук хтрг хаан тааартараары тыллаа олорор ээ», – диэбит.

Дыыгыныыр сэттэлээх уол. Оноку: «Сэттэ саа усталаах сиргэ тур», – диэбит Дыыгыныырга. Онуоха анарааыта: «хтр эйиэхэ, оонньорго, сир кэмнии туруохтара дуо, чэ, ыт», – диэбит, итиннэ баран.

Ону Оноку мас оунан ыппыт. Ону Дыыгыныыр ырааар кыбытан ылбыт. Уолум аарыыы дии санаан, Оноку тртэ ытан субуруппут. Ону Дыыгыныыр: «Сардаан бастаах оу ¹ кэллэ, сар ттэ тлээх оу ² кэллэ, тойон тлээх оу кэллэ, быыра оу ³ кэллэ», – дии-дии хабан ылан испит.

Оноку ол кэнниттэн: «Чэ сп, барыс», – диэбит.

Хонуктара туолан, дьэ, сэптэрин ыырдынан, барбыттар. Сэтиэнэх диэн сиргэ киирэн баран, Оноку эппит: «Болдьоспут сирбит кэллэ. Кр-истэ ис, сэрэн. хтр куруппааскы курдук, дэлбэритэ ытыалаан кэбиээйэллэр», – диэн.

Утаакы буолаат, кураахтаах саа тыаа «чаап-чууп» буола тспт. Арай биирдэ йдн крбтэ, уолун ата тнэри ктн кэбиспит. Ат сыааар ох хорохолоно тспт. Ат бэйдиэ србтгэр, сырсан, тутан ылбыт. Атын баайан, оноосторун ктн кэлэн иэн крбтэ, уол таба саыйаын ттэ бураллыгас лгэр. хтр ытыалаа да ытыалаа буолбуттар.