???йээннэр, номохтор

С?лбэ Багдарыын

Онтон Быааа Сирэй, баттаммыкка км, атаастаммыкка алгыс буолуом диэн, сири кэрийэ барбыт.

лдь, бэйэтэ хаалан, кэргэн ылан, оо-уруу тртн, ити сир улахан, киэ, нх сыыыларынан таратан, олордуталаабыт. Онтон ыла лдь диэн аат имит диэн кырдьаастар кэпсииллэр.

Дыгын уонна лдьлх Быааа Сирэй сэриилэспит сирдэриттэн 1954 с. тиит тбтгэр батары киирбит оноос тбтн уонна ол сиртэн ох сиин булаттаабыттара. Онон сэриилэспиттэрэ кырдьык. Ол гынан баран, эбээин да ханна барыай дииллэр.

Софья Васильева. Ньурба, I Хаалас. 1960-с сс. Блтээи педучилищеа II кууруска

рэнэ сылдьан суруйбут курсовой лэтиттэн.

ОЙООС

Былыр Дькдэ Эбэ Хотун кытыытыгар Ойоос диэн кии олорбута эбитэ . Кини ойоо да, оото да суох эбит. Саас аайы бултуур идэлээх. Бэйэтэ икки миэтэрэ рдктээх эбит. Бу Ойоос диэн киибит ойоосторо барыта биир кэлим эбит. Дьэ, ол иин кинини Ойоос диэн ааттаабыттар.

Арай биирдэ саас кини бултуу тахсыбыт. Ол тахсан баран, биир кыталыгы хойумууннаабыт ¹. Кыталыгын сырсан, билии Акана анныгар тутан лрбт уонна дьоннорун мунньан, бултаабытын малааыннаабыт. Кини оннук кытыгырас кии эбитэ .

Ол кыталыгы туох баар дьоо ллэрбиттэрэ биирдии сап утаын курдук тиксибитэ эбитэ .

Ойоос диэн кии ууоа Дькдэ Эбэ Хаалаын диэки ттгэр баар. Кини ууоа, кырдьык, 2 миэтэрэ. Бииги экскурсияа сылдьан крбппт. Улаханнык эмэхсийэн эрэр этэ. Ол гынан баран, бииги ону хостооботохпут. Учууталларбыт кллээбэтэхтэрэ.

Тылы быаарыы:

 ¹ Хойумуун – табыллыбыт, бааырбыт. Бл дьонун тлбэ тыллара.

Эбэки тылыгар гоевун – баас, бааырбыт.

Евдокия Андреева. Ньурба, лдь. 1960-с сс. Блтээи педучилищеа рэнэ сылдьан суруйбут курсовой лэтиттэн.

ЛДЬ

I. Былыргы абыычай быыытынан, ктт уол туора сиртэн сктэн кэлбит кийиит кыыы сыбаайбалыар диэри кр суохтаах эбит.

Биир ыал уолларыгар кыыс сгннэрэн аалбыттар. Эдэр дьон дьоллорун холбуур бара-мааны малааын тэрийэргэ быаарбыттар. Ол рлээх-ктлээх тбккэ сылдьан, уол наар кыыын туунан саныыр. «Т эрэ буспут моонньооннуу грк-тгрк крд, т эрэ килбиэннээх киис ттэ хаастаах буолла, т эрэ иирэ талах курдук имигэс буолла» диэн санаалар наар тэитэ кэйэллэр эбит. Кэлэ-бара сылдьар дьон кыыс кэрэ дьнн сн кэпсэтэллэрин истэн, тулуйбакка, хаппахчы аанын сэгэтэн крн истэинэ, дьахталлар: «йд, йд», – диэн аймалаа тспттэр.

Ити тбэлтэ бииги сирбитигэр буолбута уонна сирбит аата онтон тахсыбыта диэн кэпсээн баар.

II. Былыр бииги сирбитигэр, Эбээ, сахалары кытта тоустар сэриилэспиттэр. Сахалар баылыктара лдь диэн, тоустар баылыктара Омолдоон диэн эбиттэрэ .

Эбэ клн ууор-мааар турар икки тумултан кыргыспыттара . с тннээх кн быа гл-гл лрсбттэр, биэс тннээх кн быа кылана-кылана кыдыйсыбыттар. Тоус сэриилэрэ хотторон тахсыбыттар. лдь бэйэтэ кл ууор, тумул рдгэр, мас быыыгар турар Омолдоону аар хараын оунан тээ ытан кэбиспитэ .

Итинтэн ыла лдь бииэхэ олохсуйан, с саханы дтэн, трт саханы трттээн олорбута диэн йээн эмиэ баар.

Мария Иванова. Ньурба, Акана. 1970 с. Блтээи педучилищеа II кууруска рэнэ сылдьан суруйбут курсовой лэтиттэн.

ТААСТААХ

Бу

сиргэ биир бухатыыр дьахтар Липпэ диэн сиртэн улахан тааы ктн аалан бырахпыт . Ону сс да илдьиэн, сыппатын быата быстан, бырахпыт . Кырдьаастар кн холонон крт буолуо дииллэр. Ол таас билигин да сытар. Ким да кыайан ктхпт, ндппт дааны. Урут нэиилэ сыарыталлар эбит. Ол таас улахан, хара.

ЭМЭЭХСИН ТИИТЭ

Бу дэриэбинэ чугаыгар баар тиит. Бу тииккэ биир эмээхсин олорон ытыаласпыт дииллэр. Биир киилиин, кл ууор-мааар олороннор, ох саанан ытыаласпыттар . Эмээхсин олорбут тиитигэр хайдах эрэ ох саа онооун суола баарга дылы. Уонна ол эмээхсини, онно олорон, лбт дииллэр. Ол тиит билигин да баар, улахан баайы, элбэх салаалаах.

Бу тиит анныгар кии ууохтара бааллар.

Мария Степанова. Ньурба, Малдьаар нэилиэгэ. 1970-с сс. Блтээи педучилищеа рэнэ сылдьан суруйбут курсовой лэтиттэн.

МАЛДЬААР ЭМЭЭХСИН

Малдьаар диэн манныктан тахсыбыт диэн сээргииллэр. Былыр бииги дойдубутугар Малдьаар диэн ааттаах баай эмээхсин олорбут. Кини трппт оото суох . Ол иин, кинини йэтитээри, бииги дойдубутун Малдьаар диэн ааттаабыттар.

Иван Алексеев-Уйбаан лксйэп (1882). Ньурба, Слэ нэилиэгэ. Сантаа аатын ууа, Ордьохо ийэтин ууа. 1961 с. кэпсэппитим.

ТЛЭЭХ ДРДЭЭХ ТЛН ОЙУУН

Киниттэн слэлэр, Торуой Бордо сорохторо, Пиэрибэй Бордо сорохторо тараабыттар. Бултаан, балыктаан олорбут. Дьокуускайтан ойохтоох тахсыбыт. Киниттэн икки уол трр: Хантаар Быгый, Суор Бас Боллуй-Торуой Бордо сороун тртэ.

Сахаа с хоооно баар. Буор кстээх бордонор диэн.

ХАНТААР БЫГЫЙ

Икки уоллаах: Сиэллээх рг уонна Кэтирэй – Пиэрибэй Бордо сороо, Дьаарын аатын ууа тараабыттар.

Кэтирэй уола Дьаарын улахан ойуун, кини икки Оуруоттаах икки ардыгар олорбут. Тлээи хомуйан, тардан киллэрэр кинээс эбит нууччаларга.

СИЭЛЛЭЭХ РГ

Кырдьан баран ооломмут. Ойууннатаннар, ойуунунан аалтарбыттар.

Алта уоннарыттан тахсыахтарыгар дылы ооломмотохтор. Ол олордохторуна, Дьокуускайтан Качыкаат ойуун кутуруксутунуун тахсыбыттар уонна кинилэргэ хоммуттар. Оонньордоох эмээхсин кинилэргэ: «Бачча сааспытыгар дылы ооломмотубут, тхптн иччилиир, туруоран кээспит тоообутун оннугар туруорар, крбтн-хааабытын крр-истэр ыччаппыт суох буолсу. Бииги ааппытын ааттатар туох да суох буолсу. Баанабыт чоройууу», – диэн муадыйбыттар.

Онуоха: «Тоо ити курдук олус муадыйаыт. Ооххутугар оо кута оонньуур. Сымыйата диэтэргит, крбккт дуо? – диэбит ойууннара. – Бииги дойдубутугар-сирбитигэр эрдэххэ, Айыыыкка киирэн, оото суох дьоо оо ылан биэрэр этибит», – диэбит.

Онтон туран, оонньор крдр: «Бииэхэ, саатар эрэ, Айыыыттан оото крдн кулу», – диир.

Онуоха ойуун туран кыырар, Айыыыкка киирэбин диэн.

Онуоха Айыыыттара туран: «Оолонуох тускулаах этилэр да кэмэ ааан хаалбыт. Билигин бэриллибэт», – диэбит.

Дьэ, ол курдук батылынныбыт диэн, кэптэрин туонан, ытаан-сооон кэлэллэр.