Пасля Жыццё

Быкаў Васіль

– А ты і раней «дай» не дачуваў, толькі «на», - глуха зазначыў Гушчын. Рыбчонак насцярожыўся, пэўна, нешта крыўднае пачулася яму, і хлопец зазлаваўся:

– Ты, Магіла, маўчы! Скажаш лепш, як цябе жонка бэхала, - баец развязна засмяяўся.
– Пашкадаваў бабу, з дзецьмі ўзяў, а яна без жаласці.
– І да Гушчына: - Эх, і даставалася табе, праўда? Добра, вайна пачалася, а то ўходала б!

Гушчын засоп і памарудзіў з адказам. Стары салдат, відаць, нахмурыўся за тое і рашыў за лепшае змоўчаць. Жаркоў адчуў, што размова пераступіла мяжу жартоўнага

і сказаў:

– Кінь, Рыбчонак!

– Га?

– Хопіць, кажу, прытварацца. Слухайце задачу.

– Што я выдумляю?!
– здзівіўся Рыбчонак.
– Ягоны ж зямляк Вырчанка з пятай роты сам казаў. Чацвёра чужых дзяцей гадуе, а баба б’ецца, як тыгра!

– Загадана зноў атакаваць, - сцішана і сур’ёзна паведаміў Жаркоў.
– Праз гадзіну. Даюць нам сувязістаў і яшчэ некага. Чацвёртая і пятая роты ад лесу, а мы адсюль.

Стала ціха, адчувалася ў цемры, як байцы апанурыліся і сядзелі не кратаючыся. Адзін Рыбчонак, недачуўшы, перапытаў:

– Куды? Га?

– Да кудыкі, - прасіпеў яму ў вуха Гушчын.
– Усё туды ж. А артылерыя як, ці падсобіць?
– запытаўся ён у сяржанта.

– Артылерыі пакуль няма. Прыйдзецца нам знянацку як. Інакш нічога не выйдзе. Я думаю так… - Сяржант прысеў у доле і паказаў на балацявіну.
– Паціху падпаўзем па балоце да ўзмежка… Толькі б не заўважылі. А з-за ўзмежка, як дадуць ракету, усе ўраз на кулямёты надавім, не можа быць, каб не заўважылі. Толькі смялей трэба. Усім разам. Гранаты ёсць?

– У мяне дзве толькі, - слабым ад кашлю голасам сказаў з цемры Тарасікаў.

– У мяне гранат гэтых са тры ёсць, ага, - прасіпеў Гушчын.

– Што? Атака?
– толькі цяпер зразумеў гаворку Рыбчонак.
– Якая ўчорта атака?! Пяць чалавек!
– ён узрушана ўскочыў з долу.
– Здурнелі яны там ці што!

– Ціш ты, Рыбчонак!
– са злосцю прыкрыкнуў на яго Жаркоў.
– Ад таго, што пакрычыш, загад не адменіцца.

– Не, ужо годзе!
– крыкнуў Рыбчонак.
– Я кантужаны. Пайду ў санчасць.

– Нікуды не пойдзеш!
– ціха, але цвёрда сказаў сяржант.
– І давай рыхтавацца. Каб нічога ні ў каго не брэнькала, паўзці будзем. Зразумела? Разыдзіся!

Шэрыя постаці ў чорным доле заварушыліся, Рыбчонак, лаючыся, пайшоў на сваё месца. Няроўны моўчкі пачаў нацягваць на ватоўку шынель. Гушчын затрымаўся і, слінячы цыгарку, разважаў:

– Каб от «кацюша» сыграла разок, для духу хоць бы. А то што пяхота без аруддзяў - мухі!

«Здаецца, не заўпарцяцца, - з палёгкай падумаў сяржант.
– Разумеюць хлопцы, паслухаюцца. Ось толькі Рыбчонак!..»

– Нічога, Гушчын, - сказаў ён услых.
– Можа, як-небудзь управімся. Патроны ёсць?

– Ды патронаў хопіць. О, паўторбы, - салдат варухнуў плячамі, і ў рэчмяшку коратка і важка лязгнула.
– Я не дужа таго… бэхаю. Ашчаджаю.

– Ну добра. Тарасікаў, давай хутчэй, браце, набіваць стужкі. Колькі ў нас, тры пустых?

– Тры, - ціха пацвердзіў Тарасікаў і закашляўся сухім адрывістым, бясконцым кашлем. Сяржант і салдат заклапочана паглядзелі

на яго.

– Прыкіпеў ты недзе, хлопча, - заўважыў Гушчын.
– Як тая нямецкая зянітка: цяў ды цяў.

Жаркоў занепакоіўся:

– Як жа ты гэта з такім кашлем да атакі дацерпіш? Ты ж нас дэмаскіруеш. Га? Можа, цябе ў санчасць адправіць?

– Не ведаю, - перацяўшы кашаль, сказаў Тарасікаў.
– Можа, патрываю як-небудзь.

– Ну глядзі.

Яны падышлі да «гарунова», які, прыладжаны ўжо да агню, стаяў на раллі. За ім чарнеў неглыбокі яшчэ акопчык для дваіх. Тарасікаў узяў з долу рэчмяшок з патронамі і пачаў паціху лязгаць скрынкамі, вымаючы пустыя стужкі. Жаркоў прысеў побач.

– Ну як ты, пасмялеў хоць трохі?
– запытаўся ён у свайго памагатага.

– Дзе там!
– адказаў Тарасікаў.
– Аж дагэтуль дрыготка. Хоць ты што…

– Нічога, пройдзе, вядома, спярша.

– Не праходзіць нешта, - журботна азваўся Тарасікаў і ўздыхнуў. Ён пачаў напіхваць у брызентавую стужку патроны, і было відаць, як дробненька дрыжэлі ў змроку яго белыя пальцы.

Толькі тыдзень назад, перад самым наступленнем Тарасікаў са шпіталю прыйшоў у гэтую роту. Здарылася так, што яшчэ не даехаўшы з тылу да фронту, ён трапіў дзесь пад бамбёжку, быў паранены, а галоўнае, напалоханы і цяпер баяўся кожнага стрэлу і кожнага выбуху. Па натуры ж ён быў хлопец шчыры і не таіў сваёй страхавітасці. Гэта спадабалася Жаркову, і сяржант займеў у сабе ўпэўненасць, што страх урэшце мінецца, а шчырасць і добрасумленнасць, з якою той ставіўся да свайго франтавога абавязку, калі-нікалі зробяць Тарасікава добрым байцом. Таму ён і ўзяў хлопца да сябе другім нумарам пасля таго, як ранейшы пайшоў у шпіталь.

Жаркоў напіхваў патронамі канец стужкі, а сам увесь час азіраўся і прыслухоўваўся. «Калі ж тыя сувязісты прыйдуць!» - думаў ён і ўсё згадваў, як найлепш і цішэй падабрацца да немцаў. Самае галоўнае - не выявіць бы сябе раней часу, падкрасціся б да ўзмежка і не трапіць пад міны… Хлопец сам таго не разумеў, якая непамерна цяжкая была тая задача, што ўзвалілі на яго плечы, толькі ён з усяе сілы імкнуўся выканаць яе як найлепш. Пра сябе ён ужо не думаў, не было калі, адно толькі квёлая нотка адчування сваёй слабасці і звычайнай чалавечай уязвімасці ціхенька трымцела недзе на сподзе душы, нібы якая былінка на ветры. Удумацца, аднак, у яе, адчуць не давала мноства іншага клопату.

– Нічога, возьмем як-небудзь, - сказаў ён ні то Тарасікаву, які торапка з страхам у шырокіх вачах варушыўся побач, ні то самому сабе.

– Але дзе ж тое падмацаванне? Можа, зблудзілі? Ты паглядзі тут, а я пабягу. Спаткаю, можа.

5

Сувязісты прыйшлі. Жаркоў сустрэў іх на раллі, пачуўшы здаля, прысеў, пачакаў - на зорным небе маўкліва сунулася шэсць постацей. У некага раз-пораз брэнькала, пэўна, лапатка на дзязе.

– Стой!
– сказаў з цемры сяржант.
– У каго там што барабаніць? Захіні. І за мной шагам марш.