Олівер Твіст

Дыкенс Чарльз

— Дык ты прывяла мальца, — працягваў Сайкс, зачыняючы дзверы, калі ўсе зайшлі ў пакой.

— Так, вось ён тут, — адказала Нэнсі.

— Як ён паводзіў сябе па дарозе? — дапытваўся Сайкс.

— Ціха, як ягня, — адказала Нэнсі.

— Рады чуць гэта, — сказаў Сайкс і змрочна паглядзеў на Олівера, — іначай яго маладому каркасу не паздаровілася б. Ідзі сюды, містэр Зялёнка, паслухаеш лекцыю аб прыстойных паводзінах, каб усё адразу было зразумела.

Сказаўшы гэта Оліверу, ён садраў у таго з галавы шапку і шпурнуў яе ў куток, потым узяў хлопчыка за плечы, сам сеў ля стала, а малога паставіў перад сабой.

— Ну,

цяпер найперш скажы мне, ці ведаеш ты, што гэта такое? — запытаўся Сайкс і ўзяў кішэнны пісталет, які ляжаў на стале.

Олівер адказаў сцвярджальна.

— Добра, тады глядзі сюды, — працягваў Сайкс. — Вось порах, гэта вось куля, а гэты кавалачак старога капелюша — гэта пыж.

Олівер прамармытаў, што яму вядома прызначэнне гэтых прадметаў. Містэр Сайкс грунтоўна і з вялікай стараннасцю ўзяўся зараджаць пісталет.

— Вось, гатова, цяпер ён зараджаны, — сказаў містэр Сайкс пасля таго, як зрабіў сваю работу.

— Так, я бачу, сэр, — адказаў Олівер.

— Добра, — сказаў рабаўнік, ухапіўшы Олівера за запясце і прыставіўшы рулю пісталета да яго скроні, так што Олівер аж уздрыгнуў, — калі пасля таго, як мы выйдзем з дома, ты скажаш хоць слова сам, не адказваючы на мой зварот, гэты набой без папярэджання апынецца ў тваёй галаве. Так што, калі ты наважышся гаварыць без дазволу, лепш прамаўляй перш малітву.

Каб павялічыць эфект сваёй перасцярогі, містэр Сайкс пагрозліва паглядзеў на Олівера і працягваў:

— Наколькі я ведаю, ніхто не будзе перажываць аб тваім лёсе, калі цябе кончаць, так што мне не варта было б улягаць у тлумачэнні, калі б не жадаў табе дабра. Чуеш ці не?

— Карацей, — рашуча ўмяшалася Нэнсі, кінуўшы на Олівера выразны позірк, каб той зважаў на яе словы, — ты маеш на ўвазе, што, калі Олівер будзе чым-небудзь замінаць табе ў рабоце, якую ты збіраешся рабіць, ты прастрэліш яму галаву, каб потым нічога не казалі, і пры гэтым цябе не спыніць нават пагроза апынуцца на шыбеніцы, бо твой бізнес вымагае ад цябе падобных спраў у шмат большай колькасці і, бадай, штомесяц.

— Вось-вось! — ухваліў містэр Сайкс. — Жанчыны заўсёды могуць сфармуляваць найбольш сцісла, калі толькі не выходзяць з сябе, і тады пачынаецца вярэда. Ну, цяпер ён ведае, што, як і пачым. Трэба ўкусіць чаго на вячэру дый прыжмурыць вока перад выхадам.

Выконваючы гэты загад, Нэнсі хутка накрыла на стол, потым знікла на некалькі хвілін і неўзабаве вярнулася, несучы гляк портэру і місу з фаршыраванымі авечымі галовамі, што дало падставу містэру Сайксу выдаць некалькі каламбураў, якія грунтаваліся на дзіўным супадзенні значэнняў слова «джэмі», якое на жаргоне азначала якраз гэтыя голавы і хітрую прыладу, шмат ужываную ў яго прафесіі. Годны джэнтльмен, знаходзячыся, мабыць, пад моцным дабратворным уплывам перспектывы ў хуткім часе прыступіць да актыўнай дзейнасці, быў у гуморы. У пацверджанне гэтага няхай дазволена будзе заўважыць, што ён даволі па-гумарному нагбом выпіў увесь збан піва і, па грубым падліку, вылаяўся брыдкімі словамі за ўсю вячэру не больш за чатыры разы.

Пасля вячэры — можна лёгка здагадацца, што ў Олівера не было апетыту, — містэр Сайкс спажыў дзве шклянкі віскі з вадой, потым пляснуўся на ложак і загадаў Нэнсі разбудзіць яго роўна а пятай, загадзя аблаяўшы яе на той выпадак, калі яна не выканае даручэння. Оліверу паводле загаду таго самага камандзіра расцягнуўся ў адзенні на матрацы, разасланым проста на падлозе. Дзяўчына

засталася ля агню, каб падкідваць дровы і разбудзіць іх у патрэбны час.

Доўга Олівер не мог заснуць: ён думаў, што не ёсць немагчымай сітуацыя, калі Нэнсі захацела б шапнуць яму некалькі парад, але дзяўчына ў змрочным одуме, не варушачыся, сядзела ля агменя і толькі час ад часу здымала лішні воск са свечкі. Змучаны страхам і бяссоннем, хлопчык нарэшце заснуў.

Калі ж ён прачнуўся, на стале стаяла ўжо ўсё для гарбаты, а Сайкс засоўваў у кішэні свайго плашча, які вісеў на спінцы крэсла, нейкія рэчы. Нэнсі мітусілася, ставячы на стол сняданак. Днець яшчэ не пачало — па-ранейшаму гарэла свечка; знадворку было даволі цёмна. Па шыбах сцябаў калючы дождж, а неба было пакрытае хмарамі.

— Ну, давай! — прабурчэў Сайкс, калі Олівер падхапіўся. — Ужо палова на шостую. Глядзі, варушыся, а то застанешся без сняданка. Мы познімся.

Олівер хутка памыўся, крыху нечага перахапіў ля стала і на сярдзітае пытанне Сайкса адказаў, што ўжо гатовы.

Нэнсі, стараючыся не глядзець на Олівера, дала яму хустку, каб ён абвязаў яе вакол шыі, Сайкс даў яму шырокую накідку з грубай матэрыі, якую Олівер накінуў на плечы. Апрануўшыся, хлопчык даў рабаўніку руку; той спыніўся, паказаў яму рукой на бакавую кішэнь плашча, дзе ляжаў пісталет, заціснуў руку хлопчыка ў сваёй руцэ і, развітаўшыся з Нэнсі, павёў яго.

Калі яны дайшлі да дзвярэй, Олівер на імгненне азірнуўся, спадзеючыся сустрэцца вачыма з Нэнсі. Але тая заняла сваё колішняе месца каля агменя і сядзела нерухома.

РАЗДЗЕЛ ХХІ

Экспедыцыя

Калі яны выйшлі на вуліцу, займаўся бязрадасны дзень.

Дзьмуў моцны вецер, ішоў дождж, хмары нізка навіслі над зямлёй. Ноч была вельмі сырая, і на вуліцах стаялі вялікія лужы. Сцёкавыя канавы былі перапоўненыя. Толькі-толькі пачынала брацца на дзень, але слабае святло дня адно азмрочвала панылы краявід: на гэтым бледным тле больш бляклымі выглядалі газавыя вулічныя ліхтары, і мокрыя дахі ды цёмныя вуліцы больш не падсвечваліся цёплымі і яркімі танамі. Здавалася, што ў гэтай частцы горада яшчэ ніхто не прачынаўся, таму што аканіцы паўсюдна былі шчыльна зачыненыя, а вуліцы, якімі ішлі Олівер і Сайкс, былі ціхімі і бязлюднымі.

Калі яны павярнулі на Бэтнэл-Грын-Роўд, ужо добра развіднела. Шмат якія лямпы пагасілі. У кірунку Лондана памалу ехала некалькі вазоў. Час ад часу з грукатам імчалася па дарозе паштовая карэта, і кучар частаваў бізуном дзеля перасцярогі вазніцу на цяжкім возе, які ехаў не па тым баку дарогі, — гэта пагражала кучару спазненнем на паштовую станцыю на чвэрць хвіліны. Ужо запалілі святло ў корчмах, і яны прымалі першых наведвальнікаў. Паступова пачалі адчыняцца і крамы. Зрэдку траплялі людзі. Потым асобнымі групамі пачалі сустракацца рабочыя, якія ішлі на працу, мужчыны і жанчыны з кошыкамі рыбы на галовах, павозкі з зелянінай, вазы з жывой скацінай або тушамі, малочніцы з бідонамі — бясконцая чарада людзей, што нясуць харчы ва ўсходнія прыгарады Лондана. Калі яны наблізіліся да Сіці, шум дарожнага руху паступова павялічыўся, а калі праходзілі па вуліцах паміж Шордзіч і Смітфілдам, шум перарос у гул, а рух больш нагадваў куламесу. Было ўжо зусім светла, і для паловы насельніцтва Лондана наступіла раніца дзелавога дня.