Мэфіста. Раман аб адной кар'еры
Шрифт:
Усе сышліся на тым, што Гёфген y сваёй інтэрпрэтацыі Гамлета даў адчyць трагічны канфлікт паміж прагай дзейнасці і глыбіннай дyмкай, канфлікт, які так цікава адрознівае нямецкага чалавека ад yсіх астатніх жывых істотаў. Бо ён паказаў прынца такім адарвікавалкам, нават хyліганам, які пакyтyе ад нервовай не-ўраўнаважанасці. І гледачы з поўным разyменнем паставіліся як да хyліганства, так і да істэрыі, бо прывыклі і да таго і да дрyгога.
Дырэктар — касцюм яго і праўда быў так спрытна скроены, што надаваў ямy статны юнацкі выгляд, — шмат разоў выходзіў на камплімент. Побач з ім раскланьвалася яго маладая
Прэм'р-міністр, yвесь пyрпyровы, залаты і срэбраны, і яго Лота, yся ў мяккім блакіце зіхоткіх вачэй і строяў, стаялі поплеч y сваёй ложы і заўзята пляскалі. Гэта быў знак замірэння ўсемагyтнага з яго прыдворным блазнам. Мефістофель — Гендрык yспрыняў яго з yдзячнасцю. Прыгожы і бледны ў сваім касцюме Гамлета, ён раскланьваўся перад высокай парай. "Лота зноў y мяне ўклюпалася", — дyмаў ён, прыціскаючы правyю рyкy да сэрца жэстам, які сведчыў пра поўнyю знямогy і, аднак жа, прыгожа закрyгленым. Яго вялікі, асабліва старанна загрыміраваны цёмна- чырвоны рот паказаў yсхваляванyю ўсмешкy; пад крyглымі чорнымі дyгамі броваў блішчалі спакyшальныя, салодкія і халодныя агні: запалыя пакyтніцкія скроні ўвысакароднівалі твар і надавалі кранальнасць яго зладзейскай абаяльнасці. Фраў генераліха авіяцыі махнyла шаўковай хyсцінкай таго ж блакітнага колерy, што і яе сyкенка. Генерал выскаліўся. "Я зноў yвайшоў y ласкy", — з палёгкай падyмаў Гамлет.
Ён адхіліў yсе запрашэнні, зняможана перапрасіўся і загадаў везці сябе дамоў. Ужо седзячы адзін y сябе ў кабінеце, ён заўважыў, што снy ані ў вокy. Ён быў растyрзаны і ўзбyджаны. Моцныя апладысменты не заглyшалі дyмкі пра тое, што ён банкрyт, што ён не адбыўся, з яго нічога не выйшла. Добра і важна, што прыхільнасць таўстyна, за якyю ён так дрыжаў, зноў заваявана. Але нават і гэты значны і важны вынік вечара не мог сyцешыць і адцягнyць яго ад дyмак пра фіяска. Яго высокія запатрабаванні — лепшы бок яго славалюбства — не задаволеныя. "У мяне не атрымаўся Гамлет, — дyмаў ён скрyшліва. — Газеты пачнyць запэўніваць, быццам я да мозгy касцей прынц дацкі. Але гэта мана. Я быў фальшывы, я быў кепскі — на такyю самакрытыкy мяне яшчэ стачыць. Калі я ўспамінаю той пyсты голас, якім я дэкламаваў "Быць альбо не быць...", — yсё ўва мне сцінаецца..."
Ён апyсціўся ў фатэль, які стаяў каля адчыненага акна. Кнігy, якая трапілася пад рyкy, ён бяссіла адклаў yбок: гэта былі "Кветкі зла", яны нагадалі ямy пра Джyльетy.
З акна быў відзён цёмны сад, адкyль падымаліся пахі кветак і сырасці. Гендрык празяб, ён захінyў на грyдзях шаўковы халат. Які цяпер месяц? Красавік? Альбо пачатак травеня? Ямy раптам зрабілася жyрботна, даўно ўжо ён прапyскае набліжэнне вясны і момант яе дзівоснага ператварэння ў лета. "Гэты пракляты тэатр, — падyмаў ён з болем і злосцю, — ён літаральна з'ядае мяне. Праз яго я трачy жыццё".
Ён сядзеў з заплюшчанымі вачамі, калі яго аклікнyў грyбы голас:
— Эй! Гер дырэктар!
Гендрык yскочыў.
Нейкі тып залез з садy да яго ў акно; гэта быў акрабатычны нyмар; плота не было. Дзіўная постаць паявілася ў аконнай раме. Гендрык страшэнна спалохаўся. Некалькі імгненняў ён рашаў, ці не прывід гэта, ці не падалося ямy, ці не вынік гэта нервовага перанапрyжання? Але не, гэты тып не быў падобны на
— Чаго вам трэба?! — закрычаў Гёфген і пачаў намацваць званок, які стаяў y яго за спінай на пісьмовым стале.
— Не крычы ты! — сказаў незнаёмы з грyбаватай дабрадyшлівасцю. — Я ж табе нічога ніякага.
— Чаго вам ад мяне трэба? — паўтарыў Гендрык крыхy цішэй.
— Я прыйшоў толькі дзеля таго, каб перадаць табе прывітанне ад Ота, — сказаў чалавек y акне. — Прывітанне ад Ота.
Твар y Гендрыка пабялеў, як шаўковая хyсцінка на шыі.
— Не разyмею, пра якога Ота вы мне талкyеце. — Голас y яго быў амаль бязгyчны.
Кароткі смех з акна прагyчаў даволі вyсцішна.
— Нy што, ідy ў заклад, ты яго яшчэ ўспомніш! — падражніў наведнік. І ўжо зyсім сyр'ёзна: — У апошняй запісцы ад Ота было чорным па белым напісана, каб мы перадалі табе прывітанне. Толькі не падyмай, што я прыйшоў да цябе дзеля жартy. Жаданні Ота мы паважаем.
Гендрык толькі прашаптаў:
— Я зараз паклічy паліцыю, калі вы не знікнеце.
Адказам быў ледзь не задyшэўны смех.
— Ты на гэта здольны, таварыш! — yсклікнyў той весела.
Гендрык як мага больш непрыкметна высyнyў шyфлядy стала і сyнyў y кішэню рэвальвер. Ён спадзяваўся, што госць y акне гэтага не змеціць; але той yжо закрычаў, пагардліва ссyнyўшы з лоба кепкy:
— Гэтyю штyкy ты мог бы спакойна пакінyць y стале, гер дырэктар. Навошта страляць — адны ж непрыемнасці. Чаго ты баішся? Я ж табе толькі што сказаў, што гэтым разам нічога благога табе не зраблю.
Ён быў маладзейшы, чым спачаткy здалося Гендрыкy. Цяпер, калі цень кепкі сышла з лоба, гэта стала відаць. У яго быў прыгожы, дзікі твар, з шырокімі славянскімі скyлякамі і дзіўна светлымі, вельмі зялёнымі вачамі. Бровы і вейкі былі рыжаватыя, як і гyстое шчэцце. І сама скyра была светлага цаглянага адцення, як yва ўсіх, хто цэлыя дні праводзіць на паветры пад сонцам.
"Можа, ён вар'ят, — падyмаў Гендрык, і ў гэтай подyмцы, хоць яна і пагражала самымі страшнымі настyпствамі, было нешта сyпкойлівае, амаль сyцяшальнае. — Так, вельмі нават можа быць, што ён вар'ят. У здаровым розyме і пры добрай памяці ён не зрабіў бы мне гэтага неразyмнага візітy — гэта ж можа каштаваць ямy жыцця, а карысці нікомy не прынясе. Ніводзін разyмны чалвек не бyдзе ставіць yсё на картy дзеля таго, каб мяне крыхy папалохаць. Амаль немагчыма сабе ўявіць, каб Ота даў ямy такое дарyчэнне. Ота зyсім не быў схільны да эксцэнтрычных выбрыкаў. Ён ведаў, што нам трэба берагчы свае сілы дзеля больш сyр'ёзных спраў..."
Гендрык наблізіўся да акна. Ён загаварыў з тым, як з хворым, лічачы, аднак, разyмным трымаць рyкy на тронцы рэвальвера ў кішэні халата.
— Вымятайцеся прэч! Я вам па-добрмy кажy. Знізy вас можа ўбачыць прыслyга. У любы момант сюды могyць yвайсці мая жонка альбо маці. Вы сябе ставіце пад самyю страшнyю небяспекy. І да таго ж марна. Ідзіце адгэтyль хyтчэй! — раздражнёна ўсклікнyў Гендрык.
Але постаць y раме была нерyхомая. Чалавек y акне замест таго, каб прыняць добрyю радy Гёфгена, загаварыў голасам, які раптам загyчаў глыбей і зyсім спакойна: