С?рэх кистэлэ?э
Шрифт:
– Бу уол эмиэ тб сыгынньах срэ сылдьар! – ийэтэ м крстэ.
– Маама, ити тоо Ооккону соотохтуу баайдыгыт? Тоуо дии. Паапа умнан кэбиспит дуо?
– Умнан, умнан. ыллыый, билигин эиги эбэлээххэ оонньуу бараары, сп дуо?
– Оттон уруокпун хаан ааабын?
– Киээ, киээ, кэлэн баран, – ийэтэ туохтан эрэ хомойбут крнээх, туора крн олорор. Костик тугу эрэ ыйытыах курдук гынан иэн, аралдьыйан хаалла.
Онтон балтын кытта эбэлээхтэригэр бардылар. Эбээ минньигэс алаадьытын соо сылдьан сиэн-ааан, тасты бырааттара Андрейканы кытта оонньоон-крлээн, кн билбэккэ аардылар. Хараарыыта убай Миисэ дьиэлэригэр илдьэттээн биэрдэ.
Арай дьиэлэрэ ип-итии гына оттуллубут, ооххо
– Хайа, ыллыыйдар, кэллигит дуо? Чэ сыгынньахтаны. Убаай Миисэ аалла дуо? Эбээ тугу гына олорор?
– Эбээ буоллаына, иистэнэй. Андйейкаа этэйбэс тигэй. Онтон миэхэ тигиэх буоллаа, – Катюшка чааарар. Кэм да кииргии оустаа.
– Маамуо, бу хантан бачча элбэх эт уонна хаан ыллыгыт? Хонооойдоох бэристилэр дуо? – диэн Костик оох диэки баран, р сыа-сыа ыйытта.
– Чэ-чэ, бу да оону, доор! Онон-манан кииримэ-тахсыма, бу кии солото суоар. Бар, уруоккун аах!
Костик с киирбэх остуолга кумааыларын тэлгэтэн, уруогун ааан барда. Катюшка саалаа киирэн, оонньуур муннукка куукулаларын мттн, эмиэ да ымманыйан, оонньоон айдаарда.
Костик уруок ааар: «УУС. САА. МАС. ААС. СУУ. УУ. УУС СААТА….». Букубаарын син ааан бтэрдэ. Онтон ахсааныгар киирдэ. «скэ эбэбит иккини…». Хаастарын трдэиннэрэн олорон, уруучукатын кирэ-кирэ, ааар илиитин саратан, суоттуур. «Биэс. Биэстэн биири крэтэбит… с. Венера Ивановна хайаан да бэйэит суоттаары диэбитэ ээ. Иккигэ эбэбит трд… Аа, аыс буолар эбит. Хата, бгн хаан сиэхпиит…».
Хантан эрэ аалара кэллэ.
«Эн тоо илиигин сууммакка аыыгын? Маама итинник диэн йэтэй дуо? Ээ? Ыл, тоо, тоо!.. Айакуу! Ыый-ыый… Чэ. Итиэннэ билэй буолаай, сп дуо? Сп-сп. Маама, аны хаан да гыныам суоа! Ыы, оом барахсан, чэ, маладьыас…» – н хостон Катюшка саата айманар.
Костик э тыынар уонна эмиэ тэтэрээтигэр бк тэр. «Алтаттан крэтэбит . Буолар… буолар – с. Биэскэ эбэбит … Уу, тоо ыараханай!».
– Катюшка, калькуляторбын ханна гынны? Манна сыппыта дии, булан биэр!
– Олох да мин ылбатаым! Остуолга сыппыта дии! – Катюшка эппиэтэ бэлэм.
Остуолга ыыллыбыт кумааылар трэ хаыллаллар. Киэ айдаан тардыллар. Тиээр, дьыбаан анныттан булуллан, куоскаларын оото балыллар. Костик уон таынан эбэри билбэт буоллаына, калькуляторынан хайдах туттары баас сатыыр. Компьютерынан оонньууга кылааын оолорун ырааынан хааллартыыр.
Аалара кэлэн, саалаа телевизор холбоото. Уолчаан кыаллан суоттуу сатыыр да, аралдьыйан хаалар. «И нежная бархатная пена… Камей-натюрель… и идеальная поверхность Лок-эвэй… Чэ байы кнтк туттан олойдубут эрэ! Билигин уйуокпутун саалыыбыт… Ментос – свежее решение! Мэниктээмэ! Оолоой, мин тугу эйэ кэпсиэм… Тайд – чистота, чисто – Тайд…».
Барыта булкуллар. Тиээр Костик сылайар, ситэри суоттаабакка, оскуола аан ньиргийэн олорор балтыгар оонньуу барар. Биирдэстэрэ учуутал, биирдэстэрэ дириэктэр буолан бэркэ оонньоотулар. Онтон сасыа оонньоон иирдьэнэн-таырдьанан сырсыакалаан ийэлэриттэн млннлэр.
Костик клээ то отон ыла таыста. Отоо сгэй, крчэх кутан баран, «мороженай» дии-дии балтынаан сблээн сиэччилэр. Клэ муннугар туох эрэ р сытарын крн аарда. Бастаан кыаммата, онтон дьиктиргээн, йн крн баран, отоннооун эрэ, туохтааын барытын умнан, дьиээ срэн киирдэ. Кн хоторо турар ийэтин иннигэр тиийэн хорус гынна.
– Тыый, бу туох буоллу, нохоо? Таырдьа мээнэ сыгынньах тахсыма диэн эппэтэим дуо?
Туох эрэ кытаанах кэлэн кмэйигэр турарга дылы гынна, ону ыйыста сатыы туран, хараын уута сарт тстэ.
– Маама… Ооккону… эиги дуо? Итиннэ… дуо?!!
– ыллыый, бээ, тохтоо. Хайдах…
Эиги… лрбттэр,
Элбэх сыллар ааыахтара. Ол эрэн бу кн оолор йдргэр-санааларыгар хаан да сппэттик хатанан хаалыаа. Оо уйан дууатын биир кэбирэх быата быа баран, олоххо биир бастакы охсууну крстээ. Ытаа, Костик, ытаа – ууун-уун олоххор бииртэн биир, улахан да, кыра да охсуулар баар буолуохтара. Ким билиэй, баар, кииллийэн, охсууттан охсууга кытаатан, кии бэрдэ буолуо. Ол эрэн ити быа барбыт быа эн дууаар ханнык т рттэргин симэлиппитэ биллибэт эбээт.
Оттон улахан дьон ситэри чгэйдик йдбкк, соуйан, мттэн, даллаан турдулар.
1998 сыл
Сэт
Саас кэлэр сибикитэ эрдэттэн биллибитэ.
Биир тн бэркэ билэр атастара – тыал обургу «уhукту-уу-у» диэбиттии уhуннук улуйбута, мастар кмнх хаардарын сиргэ тэбээбитэ. Халы хаарга баттатан, утуйан-улугуран, чуумпуран турбут тыа иhэ соотохто сэргэхсийэ тсптэ. Кйбт систэрин кннрн, мастар халы саынньахтарын киэр илгистибиттэрэ.
Сотору салгын сылыйан, кн сардаата сытыырхайан, лабаалары быыылаан киирэн, туохха да бэриниэ суохтук дьапталлан сыппыт халы хаары тэитэ сиэн барбыта. Сылаас суоран хаар оннук харса суох кимэн киириини тулуйбакка, бэрт сотору иинэн-хатан, ууллан барбыта. Муус чопчулар лыкынаспыттара, рччэлэр кылыгыраспыттара, харах уутунуу дьэп-дьэкир чалбахтар онно-манна мэндээриччи крбттэрэ. Ыраас уу, кылыгыраччы клэ-клэ, бэйэтин былааын билинэн, субу эрэ кэмэ муутуур соругун толорон, саас алгыын, олох илдьитин тиэрдэн, ойуурдарга, сыыыларга сырсымахтаан, оонньоомохтоон хаалбыта. Ууллубут хаар, ыраас уу, ирэн эрэр сир сыта, туохха да маарыннаабат кнд сыт – саас сыта салгыа тараммыта. Соурууттан ктрдр кэлэн, ахтыланнарын таааран, кмс дороон кутуллубута. Ойуур иэ, хонуулар, кллэр бтнн рнэн, кэрэни эрэ кэтэиинэн, уруйунан-айхалынан туоларга дылы буолбуттара.
Ойуур э тыынан ыларга дылы гыммыта. Сир анныгар силистэр тллэнээн ылбыттара. Хара буор сирэйдэннэллэр да, ктрдэр, сырдык, сылаас кэм эргийэрин син билэ, кэтээ сыталлар эбит ээ! Чэ муус билиэнтэн босхолоноот, утаппыттыы ыраас ууну ыймахтаан барбыттара, онтон умнас устун э утаарбыттара. Ону кытта ллэн, тыаан турбут нгэстэр аыллан, нарыын-нарын кх сэбирдэхтэрин сэрэнэн тэнитэн барбыттара. Мутукча кэ, оуор курдук сайбаччы симэнэн, лабаа ахсын сандааран турара крххэ кэрэ да буоллаа!
Титирик Уол бу сааскы уруйдаах кртн матымаары, кылгас, синньигэс силистэрин буорга дириник ыыта сатаабыта. Кини аттыгар баараай тиит халлааа харбаан, кн-ыйы сабардаан, бд бллрттээс силистэринэн дириник хара буору уобан, хаан да хамсыа-сууллуо суохтук сымарыттан турара. Кини клгэр тбэспит буруйдаах буолан, Титирик эрэйдээххэ сырдык, кн уота баалаах буолара, уу-хаар, ас да тиийбэтэ. Модьу силистэр эрийэ кууаннар, иэмтэлээх аы барытын оборон ылаллара. Сабарай Тиит кыраа ымыттыбат идэлэээ, эгэ быыкаа, саа быга сатыыр титириктэргэ кыаныа дуо? Арай ханна эрэ аньыылаах дууа лн, ала буркун буолан кыланан, ытаан-сооон аастаына, кстээх тыалтан идэмэрдээхтик кыычыгырыыра ынчык курдук ииллэрэ. Сабарай Тиит тугу санаан, ахтан, туохтан рэн-хомойон турарын ким да билбэт. Халлаан диэки модун лабааларын р тэн, бу сиргэ букатыннаахтык кэлбиттии сананан улуутуйан турара.