Крыніцы
Шрифт:
— Урад вунь усе падаткі скінуў з настаўнікаў ды ўрачоў,— прадаўжала Аксіння Хвядосаўна ўжо крыху спакайней.
— Дык чаму б ім i не заплаціць зараз у калгас лішнюю капейку? — спытаў нехта іншы, са старэйшых.
— Зноў капейка! — з прыкрасцю крыкнула Аксіння Хвядосаўна, — Ды не ў капейцы справа! A ў сумленні нашым!.. Плоцяць людзі i так у два разы больш, чым калгаснікі… Дык не — мала з нас… Трэба больш… Давайце здзяром грошы з Наталлі Пятроўны за святло, за дровы, за пашу — за ўсё… Яна ж багатая. Яна за шэсцьсот рублёў дзень i ноч бегае з вёскі ў вёску.
1
— …Яна ж ніводнага нядзельніка не прапусціла… Палола… жала і… працадні не патрабавала. Багатая!
— Аксана, Наталлю Пятроўну ты не чапай… Наталлі Пятроўне мы заўсёды выключэнне зробім, — сказаў старшыня рэвізійнай камісіі Іван Снягір — дзевер Аксінні Хвядосаўны.
Лемяшэвіч павярнуўся, зірнуў у твары калгаснікаў i зразумеў па выразах, што большасць цяпер падтрымлівае Снегірыху. Хітрая i прадбачлівая жанчына ведала агульнае «слабае» месца — павагу людзей да Наталлі Пятроўны. Адразу ўсім стала ніякавата i сорамна, што прыйдзецца браць залішне высокую плату за святло з такога чалавека, як урач. Каб зрабіць гэта, сапраўды трэба быць капеечнікам. Лемяшэвіч адчуў не тое што рэўнасць да Наталлі Пятроўны, а нейкае іншае, больш складанае, пачуццё, у якім. спалучаліся i рэўнасць, i зайздрасць, i павага, i захапленне, i гонар за чалавека. Ці заслужыць ён сам калі-небудзь такую павагу i любоў ад людзей, з якімі будзе працаваць?
Агульны настрой зразумеў, відаць, i Махнач, бо адразу даў адбой:
— Таварышы, я не настойваю. Я хацеў як лепш для калгаса… Але я — як народ. Магчыма, мы тут нешта не прадумалі, паспяшаліся… Пагутарым там. — Ён паказаў рукой на поўдзень.
Аксіння Хвядосаўна зняважліва паківала галавой i зноў уздыхнула.
Разыходзіліся апоўначы. Лемяшэвіч, выйшаўшы разам з Аксінняй Хвядосаўнай на вуліцу, прапанаваў правесці яе дахаты. Яна засмяялася, звяртаючыся да жанчын.
— Бабы! Зайздросце! Які гонар мне дырэктар робіць, — i жартаўліва ўзяла яго пад руку. — А можа, вы памыліліся, Міхась Кірылавіч? Можа, вам маладзейшая прыглянулася?
Але, выйшаўшы з натоўпу, яна выпусціла яго руку i стала сур'ёзнай i паважнай, зноў загаварыла аб калгасных справах.
— Махначу — капут, як немцы казалі, хоць яму i хочацца ўтрымацца. Цяпер усе, хто раней чхаў на калгас, чапляюцца за яго… Смак адчулі. Не было б пералому гэтага — няхай быў бы Махнач, цярпелі б як-небудзь. Але цяпер — не, дудкі, не сцерпім. Цяпер ведаем, што прышлюць не Патапа. А каму не хочацца лепшага?
Яна гаварыла бесперапынна i выказвала даволі цікавыя думкі. Набліжаліся да хаты. Каля каліткі Лемяшэвічу не хацелася гутарыць пра Раю — каб не падслухаў Арэшкін. Прапаноўваць ёй прайсціся ў канец вуліцы — таксама няёмка. І ён, выбраўшы момант, перапыніў жанчыну:
— Аксіння Хвядосаўна, я хацеў пагутарыць з вамі наконт вашай дачкі.
— Дачкі? — адразу ўстрывожылася яна. — А што з ёй?
— Ды нічога асаблівага… Але, ведаеце, нам, педагогам, заўсёды не падабаюцца паводзіны, якія не ўласцівы вучню. Напрыклад, яна катэгарычна адмовілася
— А-а, — i гэтае «а-а» прагучала, як: «Усяго? Пра глупства размову заводзіш, дырэктар». Але яна зрабіла выгляд, што здзівілася: — Што ж гэта яна, такая спявачка? Добра, я скажу ёй.
— Але справа не толькі ў гуртку… Як вам сказаць? — Лемяшэвіч доўга рыхтаваўся да гэтай размовы, аднак цяпер адчуваў, што ўсё адно нялёгка коратка i выразна, простымі словамі, выказаць свае думкі, словы лезлі нейкія кніжныя, казённый. — Нам не падабаецца, што яна пазбягае сваіх аднакласнікаў, ставіць сябе над калектывам…
— А чаго ёй пазбягаць? Я яе ўвесь час бачу з дзяўчатамі. Рэдка адна бывае… Мы лгодзі простыя — калгаснікі.
— A ўсё-такі згадзіцеся, што яна сябе паводзіць не так, як раней…
— А адкуль вам ведаць, якая мая дачка была раней? Вы ў нас нядаўна. — Размова раздражняла Аксінню Хвядосаўну, i ў голасе пачуліся ноткі непрыязнасці.
Яны спыніліся каля яе хаты. Электрастанцыя ўсё яшчэ працавала — механікі ведалі, што пасяджэнне ніколі не канчаецца рана, i з вокнаў амаль кожнай хаты, бо амаль у кожную хату вярталіся з пасяджэння, лілося яркае святло.
Свяцілася i акно бакоўкі завуча. Безумоўна, Арэшкін не спаў, i Міхась Кірылавіч стараўся гаварыць як мага цішэй. Але Аксіння Хвядосаўна, мабыць, знарок адказвала на поўны голас.
— Добра, я нядаўна. Але давайце пагутарым шчыра… Рая ўжо дарослая дзяўчына, прытым дзяўчына з фантазіяй, з багатымі марамі… У яе фарміруецца характар. Ёй трэба быць у сваім асяроддзі, сярод равеснікаў.— Ён зноў адчуў, што гаворыць блытана, непаслядоўна, i засердаваў на сябе. — Словам, каб карацей. Навошта вам у хаце гэты… наш завуч? Яго штодзённы ўплыў…
— А-а, — але гэта было ўжо зусім іншае «а-а», злоснае, лагрозлівае. — Вам завуч на мазоль наступіў…
— Ды не, завуч — чорт з ім! Я клапачуся аб Раі…
— А вы не клапаціцеся… Я сама паклапачуся пра сваю дачку… — сказала яна гучна, але, здавалася, лагодна, i раптам злосна зашаптала, нахіліўшыся да яго: — І нікому не дазволю падазраваць яе ў такім… яна дзіця… Як вам не сорамна!
— Я ні ў чым не падазраю, Аксіння Хвядосаўна… Я гавару пра выхаванне… Сам факт яе залішне простых штодзённых адносін з настаўнікам… адрывае яе ад калектыву…
— Дрэнны ў вас калектыў! Няма ў вас калектыву! Вы разбурылі яго… А цяпер хочаце зваліць з хворай галавы на здаровую… Вы на сябе паглядзіце… Вы ўсіх настаўнікаў супраць сябе настроілі.
Яна намагалася гаварыць знешне спакойна, але знарок моцна. Лемяшэвіч пачуў, як ціха скрыпнула фортачка ў акне, i яму было страшэнна непрыемна пярэчыць, даводзіць цяпер гэтай самаўпэўненай i грубаватай жанчыне. Акрамя таго, яго моцна ўразіла ўласная памылка, значна больш, чым яе беспадстаўныя абвінавачванні. Ён пайшоў на гэтую размову таму, што быў перакананы, асабліва пасля сённяшняга пасяджэння, што яна разумная, прынцыповая жанчына. І раптам… Калі справа дайшла да таго, што ёй, безумоўна, даражэй за ўсё на свеце, куды знік яе практычны розум, яе прынцыповасць! Вось i разумей людзей! Ён маўчаў.