Чарвяк
Шрифт:
— Дзёня!
— Ну, — адгукнуўся ён.
— Завадзі баркас! — гучала патрабаванне, што азначала: “Давай-ка пабаўбочам пра што-небудзь!”
— Не, Санчоўс, не магу, — не згаджаўся Дзяніс, — у нас і так рты не зачыняюцца. Вось Дзімон паедзе, і я зусім завязваю з гэтым.
— Скажы вось, Дзёня, як мне выграбсці па вызваленні? — працягваў сваю лінію Санёк.
— Дык я адкуль ведаю, Санька? Я сам ніякія, чарвяк я. Так, Дзімон?
— Так, — адказваў я, — чарвякі мы.
Але, спатрабоўваючы духовых парадаў, Санёк, усё ж баркас заводзіў і уцягваў у яго нас усіх — гадзіну-другую мы разважалі над законамі быцця, час ад часу абменьваючыся пытаннем — адказам:
—
— Так, Дзёня, чарвякі.
Ці:
— Чарвякі мы, Дзёня.
— Так, Дзімон, чарвякі!.
Калі ноч перавальвала за палову, мы ўгамоньваліся. Дзяніс перад сном перабіраў пацеркі і раўнамерна, ціха і прыгожа чытаў малітвы ў сваёй адзіночцы. А я слухаў. Слухаў і маліўся таксама. Правільней сказаць, у тыя мае дні якраз стагнаў, стагнаў, як піша Павал, уздыханнямі невымоўнымі.
Аднак Санчоўс вырашыў унесці разынку ў гэткае нашае спакойнае і размеранае жыццё. Справа ў тым, што надта ўжо захацелася курыць яму. Цыгарэты, занычкаваныя чынарыкі і мяцёлка былі пакураныя, а таму паўставала законнае пытанне: як жыць далей? Адным з варыянтаў для ўтрымоўваных у ШІЗА-ПКТ было наведванне санчасткі і варыянтам гэтым Санёк вырашыў скарыстацца.
У санчастку вёў кантралёр, і там за зэкам, як парушальнікам рэжыму і адбываючым дысцыплінарнае пакаранне, назіраў: каб не збег з-пад арышту, каб не перамаўляў з іншымі асуджанымі ў санчастцы ды каб ніхто і нічога не ўмудрыўся яму перадаць.
У зоне дзівакоў хапае, але каб збягаць з ізалятара зоны ў проста зону, дык нават там такіх не знойдзеш. Гэта ж не зона ў 200 тыс кмІ, у якой умудраюцца некаторыя па дарозе ў ізалятар выклікаць хуткую і даць потым дзёру з рук медработнікаў (ёсць пару такіх герояў у белапазіцыі); а куды бегчы ў зоне ў адну сотую кмІ? У якую дзірку не ўшчэмішся — і прыдуць, і за пятую кропку выцягнуць, і па пятай кропцы надаюць, і ў пуню ізноў закінуць. А вось каб перахапіць на санчастцы ў каго-небудзь курыва — свяшчэнная справа. Але гэта тады толькі, калі які спачуваючы гатовы пайсці на рызыку і усучыць зэку пару цыгарак. Часіны ж цяпер нялёгкія, цяжкія часіны — на аднаго жадаючага рызыкнуць знойдзецца дзевяноста дзевяць, якія ўжо ў мокрых портках.
Аднак тым разам Санчоўсу пашанцавала — напаткаў ён таго першага і перахапіў такі на дзянёк курыва. Ды толькі і ахова не дарэмна хлеб свой ела у той дзень — па вяртанні ў камеру сусед наш быў дагледжаны, цыгарэты знойдзеныя і адабраныя ў даход дзяржавы. І вось тут пачаўся цырк на дроце.
— Серы, ты не дурэй, дай цыгарэты назад, — спачатку ціха адчальваў баркас Санчоўса.
— Забаронена перадаваць цыгарэты, — таксама спакойна адказаў кантралёр.
— Ды што тут забароненага?
— Ты ж на ўмовах ПКТ у адзіночцы?
— Ну.
— Дык ведаеш сам, што нічога браць у асуджаных табе нельга.
— Да ты паслухай, — павялічваў баркас абароты, — пару цыгарэт — не злачынства!.
— Табе не злачынства, а мне — злачынства, — тлумачыў Сяргей. — Бачылі мы такіх: спачатку просяць, а потым у операддзел бягуць.
Тут Серы казаў праўду. Кантралёрам ён быў небядовым і з зэкаў кроў не смактаў. Раней, бывала, гатовы быў паспрыяць стрыжанаму ў якой дробнай бытавой справе: заплюшчыць вочы на тыя ж цыгарэты; дазволіць раздатчыку ежы перадаць з камеры ў камеру заварку гарбаты; не перашкодзіць выведзенаму з ізалятара ў душ зэку апрануць на сябе пасля памыўкі зменку — другую пару сподняй бялізны і шкарпэтак, каб зусім не акалеў пасінеўшы парушальнік рэжыму ў ШІЗАўскіх 10 градусах.
Усё ж, нават сярод гэтай сістэмы служачых ёсць некаторыя, што ўмудрыліся захаваць людзкасць.
Вымаліць зэк цыгарэту ў кантралёра і сам жа яго ў операддзел закладзе; альбо, наадварот, нападхалімнічае якому-небудзь старлею, увойдзе ў давер, а потым раз — і пачак цыгарэт яму на стол, а цыгарэткі няпростыя, цыгарэткі з меткаю. І ідзе нічога непадазраючы супрацоўнік да начальніка операддзела, каторы невядома чаму выклікае пагаварыць, а опер, так, між словаў, кажа: “Дай, таварыш, закурыць, а тое забыўся свае”. Ліцёха, без задняе думкі дастае той самы пачак, працягвае оперу і на гэтым развітваецца не толькі з цыгарэтамі, але і са сваімі квартальнымі прэміяльнымі. Па гэтай жа схеме і многіх, многіх іншых прыгожых інтрыгах ідуць у топку усе: кантралёры, афіцэры, зэкі ўсіх рангаў і нават вальнячыя майстры з прамзоны.
Можа ўзнікнуць пытанне, а для чаго гэта зэку-сэксоту? А зэк за гэта атрымоўвае плюсік, а за назбіраныя плюсікі можна: стаць на ўзмоцненае харчаванне (самы шыкоўны бонус, асабліва калі няма каму “грэць”), атрымаць дадатковую пасылку, палепшыць бытавыя ўмовы ў атрадзе і… шмат, шмат, што яшчэ можна — абы плюсікі былі!
Таму небядовы хлопец Серы меў поўна прычынаў перастрахавацца. Аднак ці тое заўвага аб бегаючых у операддзел абразіла Санчоўса, ці прага атрымаць дозу некацінавага яду ўзяла верх над розумам, але завёў Санёк баракас па-поўнай:
— Да ты не ламайся …піп… дай ты …піп-піп… сюды цыгарэты …піп.
Па гуках было падобна, што Серы, спартовага складу хлопец, пачаў запіхваць суседа нашага ў камеру, на што той запратэставаў таксама:
— Давай паакуратней …піп-піп… а тое і ў адмашку магу пайсці …піп-піп.
— Ты, у адмашку? — пакпіў кантралёр. — Баюся ад цябе мала што застанецца.
— Усе вы …піп-піп… смелыя, як з дубінкаю ды па форме …піп-піп… а сустрэнеш вас дзе пад вуглом, сціскаецеся ў штонікі без памперсаў …пііііііііііп… — тут пакутуючы па нікаціну перайшоў ужо на персоны і апошнія словаформы, — калі ён канчаткова зразумеў, што цыгарэты будзе паліць нехта іншы, — былі асабліва брутальным, і Сярога абавязаны быў на іх рэагаваць:
— Ты …піп… за словы свае гатовы адказваць? — гаркнуў ён сваім басам.
— Я заўсёды адказваю, — ганарлівым тэнарком праспяваў з-за дзвярэй Саня-Тэрмінатар.
— Ну глядзі, — ужо спакойна адказаў Серы і сышоў.
Не паспелі мы з Дзёнем і падзівіцца, як чудзіць курыльшчык без баяну, аж загрукалі тут некалькі пар ботаў па жалезнай лесвіцы і зарыпелі дзверы Санінай адзіночкі.
— Выходзь! — крыкнуў Сяргей.
Санчоўс выйшаў моўчкі і ўсе рушылі ўніз, на першы паверх. Добрая гучнасць дазваляла нам чуць і тое, што адбывалася паверхам ніжэй. Прагучалі ўладарныя загады: “Да сцяны!”, “Ногі!”, “Шырэй!”, “Шырэй ногі!”, пасля чаго пачуліся пяшчотныя паляпванні гумавымі прыкурвальнікамі, а за імі ўдзячныя воклічы закурваючага Санчоўса: “А вой!”, “Да ты што!”, “Што ж вы творыце!”, “Харош, Серы!”
Мы з Дзянісам спачувалі як маглі — ледзь не плакалі рагочучы ад пуза.
— Во, той, што ў адмашку пайшоў! — крыкнуў я.
— Так, зараз яму находзяць! — падтрымаў Дзёня.
Серы ж спыніў працу і прыгадаў:
— Дык ты ж збіраўся за словы свае адказваць?
— Ты мяне не так зразумеў, Серы! — адказаў як мог за свае словы Санёк.
Пасля яшчэ некалькі свістаў перавыхавальніка ў паветры, якія сканчваліся лясканнем аб мяккія тканіны і па іх галашэннямі: “А-ёечкі!”, “А-ёй!”, “А-ё-ёй!”, перавыхоўваемы быў вернуты ў хату.